صرّاف بانك ، ميرزا آقا « 1 » و از جمله كاركنان آن اداره ، ميرزا خليل « 2 » . تجارتخانهء خارجهء هاتس [ hotz ] « 3 » : معاملاتش فروش اقمشه و امتعهء ديگر است . رئيس اين اداره ، دنلاپ [ Dunlop ] « 4 » صاحب است ؛ از جمله اشخاص نيك و مهربان است و از صاحبان كافى و كاردان . از اين صاحب نيز ، فقير رسم خطوط ميخى را آموخته‌ام و او را به سبب اين تعليم ، بر بنده حقّى است و وى هالندى « 5 » است . كمپانى خليج فارس : پرشن گلف [ Persian Golf ] « 6 » ؛ فروش آنها منحصر است به اقمشه فقط ؛ رئيس ايشان ، مايل [ Miles ] « 7 » صاحب است . ارباب كلك و قلم و دفتر شيراز از چند نفر مستوفى و منشى ، سابقا در اين كتاب ، به تقريبى ذكر رفت و شرح حالشان مرقوم آمد ؛ معدودى ديگر را در اينجا ياد مىكنيم ، از قبيل مستوفى و منشى و سررشته‌دار و [ 540 f ] غير ذلك ؛ و اسامى ايشان در طبقاتى چند مرقوم مىشود : - ميرزا ابو الفتح خان ، شهير به ميرزا خانى ؛ از مستوفيان عظام ديوان ملك انتظام است ؛ ولى از استيفا ، استعفا جسته ، اكثر به عاملى اشتغال دارد . ميرزا عنايت اللّه و ميرزا محمود - ولدان معزّى اليه - نيز صاحبان خط و ربطند . - حاجى ميرزا آقا ؛ در استيفا ، يدى طولا دارد و شأنى و الا ؛ مشير دفتر را برادر است . - ميرزا داود ؛ به كفايتى مشهود ؛ مستوفى ديوان است و محسود اقران ؛ آنها را نيز

--> ( 1 ) . صرّاف گاهى شعر مىگويد و تخلص « پريشان » دارد و اين را از او به ياد دارم : محتسب گر عوض دل شكند گردن من * شكنم گردن او را ، شكند گر ، دن من قافيه مصراع ثانى « دن » است به معنى خم مى . ( 2 ) . ميرزا خليل ، جوانى است اصيل ، در كمالات بىبديل ؛ پاره‌اى از مقدمات را ، قديم نزد فقير ديده و « پروين » تخلّص گرفته از اوست : تا عشق تو خلق را دليل است * بس كشته فتاده بر سبيل است بر گرد لب تو آن خط سبز * چون سبزه به گرد سلسبيل است شاها ، ز غم رخ تو ما را * دل تنگ بسان چشم پيل است ( 3 ) . هاتز ، به سكون حرف دوم سوم و چهارم : ( Hotz ) ، نام شخص تاجرى است كه در بوشهر و شيراز و اصفهان ، تجارت دارد . ( 4 ) . دنلاپ ( Dunlop ) ، به فتح دال مهمله و سكون نون ، در آخر باء سه نقطه . ( 5 ) . هالند ، ممالكى است مشتمل بر شهرها ؛ محدود است به درياى جرمن در شمال و مغرب . ( 6 ) . « پرشن گلف » : « پرشن » يعنى پارس و « گلف » يعنى خليج . ( 7 ) . Miles . اين شخص از اهل جلفاى اصفهان است .